ಆರೋಗ್ಯದ ಸಮತೋಲನಕ್ಕೆ ಆಯುರ್ವೇದದ ಬಸ್ತಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ

ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಾಗೂ ಅನಾರೋಗ್ಯವನ್ನು ದೂರಮಾಡಲು ಪಂಚಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಪಂಚಕರ್ಮವು ದೇಹವನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುವ ಜೊತೆಗೆ ದೋಷಗಳ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ವಿಶೇಷ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿದೆ. ದೇಹದಲ್ಲಿನ ಅನಾರೋಗ್ಯವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಆರೋಗ್ಯವಂತರು ತಮ್ಮ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹ ಪಂಚಕರ್ಮ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ದೇಹದ ಒಳಗಿನ ಶುದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಸಮತೋಲನವೇ ಉತ್ತಮ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೂಲವಾಗಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಪಂಚಕರ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಪಂಚಕರ್ಮದ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಲ್ಲೊಂದು ಬಸ್ತಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ. ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಬಸ್ತಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದು, ದೇಹದಲ್ಲಿನ ವಾತದೋಷವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ವಮನ, ವಿರೇಚನ, ನಸ್ಯ ಮತ್ತು ರಕ್ತಮೋಕ್ಷಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, ಬಸ್ತಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ದೇಹದ ಒಳಗಿನ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಬಸ್ತಿಯನ್ನು “ಅರ್ಧ ಚಿಕಿತ್ಸೆ” ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಬಸ್ತಿ ಎಂದರೇನು?
ಬಸ್ತಿ ಎಂದರೆ ಗುದದ್ವಾರದ ಮೂಲಕ ಔಷಧೀಯ ದ್ರವಗಳನ್ನು ಶರೀರಕ್ಕೆ ನೀಡುವ ಆಯುರ್ವೇದೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಎನಿಮಾ ಅಲ್ಲ. ಔಷಧವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಕರುಳು (ಕೊಲನ್) ಭಾಗಕ್ಕೆ ತಲುಪಿಸುವುದರಿಂದ ದೇಹದಲ್ಲಿ ತ್ವರಿತ ಹಾಗೂ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಫಲಿತಾಂಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಬಸ್ತಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ವಿಧಗಳು

ಬಸ್ತಿಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನುವಾಸನ ಬಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಔಷಧೀಯ ತೈಲವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು ವಾತದೋಷ ಶಮನ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಪೋಷಣೆಗೆ ಉಪಯುಕ್ತ. ಆಸ್ಥಾಪನ (ನಿರೂಹ) ಬಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕಷಾಯ, ತೈಲ, ಕಲ್ಕ ಹಾಗೂ ಇತರ ಔಷಧಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ದೋಷಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲು ಸಹಕಾರಿ.

ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ರೋಗದ ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಲೇಖನ, ಬ್ರಹ್ಮಣ, ಯಾಪನ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಬಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ—ಲೇಖನ ಬಸ್ತಿ ಕೊಬ್ಬು–ಕಫ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು, ಬ್ರಹ್ಮಣ ಬಸ್ತಿ ಪೋಷಣೆಗೆ, ಯಾಪನ ಬಸ್ತಿ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಪೋಷಣೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ, ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಬಸ್ತಿ ಮೂತ್ರ ಮತ್ತು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಅಂಗಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯುಕ್ತ.

ಬಸ್ತಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮಹತ್ವ
ಆಯುರ್ವೇದದ ಪ್ರಕಾರ ವಾತದೋಷದ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಾನ ದೊಡ್ಡ ಕರುಳು. ವಾತದ ಅಸಮತೋಲನವೇ ಬೆನ್ನು ನೋವು, ಸಂಧಿ ನೋವು, ಮೊಣಕಾಲು ನೋವು, ಸಿಯಾಟಿಕಾ, ಸ್ನಾಯು ನೋವು ಹಾಗೂ ನರ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿಯೂ Gut–Brain Axis ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ಹರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಕರುಳಿನ ಆರೋಗ್ಯ ಸುಧಾರಿಸಿದಾಗ ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯವೂ ಉತ್ತಮವಾಗುತ್ತದೆ.

ಯಾವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಸ್ತಿ ಉಪಯುಕ್ತ?
ಬಸ್ತಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ದೇಹದ ಅನೇಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದರಿಂದ, ಕೆಳಗಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ:ನರ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾಯಿಲೆಗಳು – ಸಿಯಾಟಿಕಾ, ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನರ ಸಂಬಂಧಿತ ನೋವುಗಳು.
ಸಂಧಿ ಮತ್ತು ಸ್ನಾಯು ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾಯಿಲೆಗಳು – ಬೆನ್ನು ನೋವು, ಸಂಧಿ ಮತ್ತು ಮೊಣಕಾಲು ನೋವು, ಸ್ನಾಯು ನೋವುಗಳು.ಜೀರ್ಣಾಂಗ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು – ಮಲಬದ್ಧತೆ, ಅಜೀರ್ಣ ಮತ್ತು ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆಯ ಅಸಮತೋಲನ.
ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಮೂತ್ರಾಂಗ ಸಮಸ್ಯೆಗಳುಉಸಿರಾಟ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾಯಿಲೆಗಳು
ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು – ಮಾನಸಿಕ ಒತ್ತಡ, ಆತಂಕ, ನಿದ್ರಾಹೀನತೆ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಅಶಾಂತಿ.
ಎಲ್ಲ ಋತುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬಸ್ತಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಉಪಯೋಗ

ಬಸ್ತಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಎಲ್ಲಾ ಋತುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನೀಡಬಹುದಾದ ಪ್ರಮುಖ ಪಂಚಕರ್ಮ. ಋತು, ದೇಹದ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ರೋಗಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಬಸ್ತಿಯ ವಿಧ ಹಾಗೂ ಅವಧಿಯನ್ನು ವೈದ್ಯರು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಯುರ್ವೇದದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವರ್ಷಾ ಋತು (ಮಳೆಗಾಲ) ಬಸ್ತಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಂಚಕರ್ಮ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದವರೂ ಕನಿಷ್ಠ ಎಂಟು ದಿನಗಳ ಬಸ್ತಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಿಂದ ವಾತದೋಷ ಸಮತೋಲನಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಲಾಭ ಪಡೆಯಬಹುದು.

ಬಸ್ತಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೇವಲ ಎನಿಮಾ ಅಲ್ಲ; ಇದು ವಾತದೋಷವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ದೇಹ–ಮನಸ್ಸಿನ ಸಮಗ್ರ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಆಯುರ್ವೇದೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ. ಆದರೆ ಇದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ತಜ್ಞ ಆಯುರ್ವೇದ ವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆ ಅವಶ್ಯಕ.

ಡಾ. ಶ್ವೇತಾ ಜೈನ್
ಸ್ನಾತಕೋತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ
ಸರ್ಕಾರಿ ಆಯುರ್ವೇದ ವೈದ್ಯ ಕೀಯ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆ,
ಮೈಸೂರು